SESİM SİMÜLATÖR

SÜRÜCÜLÜK VE PSİKO-MOTOR BECERİLER

SÜRÜCÜLÜK VE PSİKO-MOTOR BECERİLER

SÜRÜCÜLÜK VE PSİKO-MOTOR BECERİLER

Sürücü “bilgisayar işlemcisi” olarak değerlendirildiğinde, sürücü ile ilgili olarak; dikkat   etme,   algılama,   karar   verme   ve   tepki   gösterme sürelerindeki farklılaşmalar ve kazaya   yatkınlık   konusunda  yapılan   çalışmalar  dikkat çekmektedir.

Trafik  psikolojisi alanında sürücülük; seçici ve sürekli dikkat, yoğunlaşma,  koordinasyon, hızlı tepki  verme,   muhakeme etme,  hız ve mesafeleri dogru  algılama, stres  altında doğru  tepkileri  verebilme, geniş görüş, bellek  gibi  zihinsel  ve  psikomotor   yeteneklerin aktif  olarak kullanıldığı ve bu yeteneklerin belli bir düzeyde var olmasının zorunlu olduğu bir iş olarak belirlenmiştir.

Başka   bir   anlatımla;   Sürücünün, bir   aracı  hangi   hareketleri  yaparak çalıştıracağını  bilmesi, bu bilgiye dayanarak  sürücü belgesi  sahibi  olması ve bu  hareketleri  alışkanlıklar  sonucu  otomatik  olarak  yerine  getirmesi  “araç kullanmaktır”‘.

“Sürücülük” ise  yukanda belirtilen  yeteneklerin  kullanıldığı , trafik  kurallarının gerekliliği hakkında  bir bilincin ve belli  tutumların söz konusu  olduğu bir  Süreçtir.  Trafik  ortamında birer  tehlike   öğesi   olarak bulunan  kişiler, bu  en  uygun  bilinç ve yetenek  düzeyine  sahip  olmayan kişilerdir.  Karar  verme  bilincinin  gelişmediği  ve yeterli olmadığı, iki elini ve ayaklannı  eş güdümlü ve dogru  olarak  hareket   ettiremedikleri için  ya  da çeşitli nedenlerle doğru tepkilere zamanında karar veremedikleri için ya da yanlış araç kullanma tarz ve alışkanlıklarına sahip olduklan için diger araç sürücüleri  ve  yayalara  tehdit  oluşturan  bu  kişilerin, bu  konuda  yeterli sürücülerden ayrıştırılması gerekir. Sürücülük yeteneği ve Sürücülük tam olarak Sürücülük davranışını iki kategoriye ayırabiliriz. Bu kategoriler, sürücünün tercihleri ve geçmiş deneyimlerine bağlı olarak alışkanlık halini alan araç kullanma biçimini kapsayan Sürücülük tarzıdır. Tercih edilen hız, iki  araç arasında  korunan  mesafe,  riske  atılma ve  kural  ihlalleri   bu alışkanlıklardan bazılarıdır.  Diğeri ise  sürücünün yeteneklerini belirleyen, araç  kullanımı sırasında  aktif   hale   geçen  tüm  zihinsel   psikomotor yeteneklerinin  bir bileşkesi  olan  sürücülük  yeteneğidir. Güvenli sürücülük yetenekleri, sürücülük için gereken temel yeteneklerdir.

Güvenli araç kullanımı için bir sürücünün  asgari düzeyde  sahip olması gereken  yetenekler,  1950’li ylllardan  beri  psikologlann   yapmış oldugu çalışmalar sonucunda belirlenmiştir. Temel olarak, bu yetenekler; anlama ve değerlendirme,  hız-mesafe algılama, seçici dikkat,   monoton  ortamda konsantrasyon sürekliliği, geniş görüş alanı içinde uyaran fark etme/çevresel görme, görsel  süreklilik,  stres  altmda  tepki  verme  (refleks)  el-ayak-göz koordinasyonudur. Potansiyel olarak her insanda bu yetenekler, doguştan bulunmaktadır, ancak araç kullandıkça gelişmektedirler. Örneğin, zamanında ve  dogru  şerit degiştirme,  öndeki  ve  yandaki  araçla mesafe  ayarlama davranışlarını  etkileyen   çevresel görüş, araç kullandıkça gelişen bir yetenektir.

Sürücünün,  zor  durumlarda  kendini   kurtarabilmesi  için  çok onemli yeteneklerden  birisi  de  reaksiyon  süresidir.  Bu yeteneğinde  sorun  olan sürücüler, hatalı şerit  degiştirebilir, sinyalleri yanlış verebilir  ve öndeki aracı geçerken hatalı sollama yapabilirler. Akan trafik ortamında hız ayarlamada, kavşaklarda, virajlarda uygun davranışları göstermede sorun yaşayabilirler. Sürücü için görme olayı da önemli bir diğer yetenektir. Doğrudan görme ile çevresel görme olarak ikiye, ayrılan görme fonksiyonu arasındaki uyum çok önemlidir. Sürücü  çevresel görme  ile trafik  ortamını fark  eder,  hisseder. Doğrudan görme ile ise görüp, tanır. Örneğin, sağ gözünün köşesinde  bir şey fark eden Sürücü, başını ve gözünü çevirdiği zaman gördüğünün ne olduğunu anlar; sözgelimi  bir minibus,  az sonra  yolunu  kesecektir.  Diğer  bir deyişle, çevresel görme ile sürücü herhangi bir şeyi açık seçik  görmez ama o nesneyi görmüş olması son derece büyük onem taşımaktadır, bir sonraki davranışını çok kısa bir sürede o açık seçik  göremedigi ama varlığını fark ettigi nesneye gore  ayarlamaktadır. Akan trafik  ortamında şerit degiştirirken ya da  viraj alırken yapllan  hatalı davranışlar,  çevresel görüş yeteneği yetersiz  olan Sürücüler, yapabilir  ve  yandaki  araçla mesafeyi  ayarlayamadıkları için hem kendileri hem de diger Sürücüler için tehlike yaratabilirler. Seçici dikkat Sürücünün kaza yapma  eğilimini belirleyen  bir başka  yetenektir. Bir  Sürücü trafik   ortamında,  yaşamın  diğer   tüm  alanlarında  olduğu   gibi   görmeye eğilimli oldugu, bekledigi  şeyleri  daha çabuk görür.  Kişi için bunun tersi  de geçerlidir; o  an  için  gereksinim duymadığı, görmek  istemediği nesneleri görmez ya da o nesneyi görmesi daha uzun zaman alır. insanın bu özelliği, sistem  olarak  ekonomik  çalışmasını saglamak  için  kullandığı bir  özelliktir. Seçici dikkat  yeteneğimiz  sayesinde  ortamdaki  sayısız nesneden  bizim  için gerekli  olanları  seçer ve  gerekli  tepkileri  veririz.  Fakat  yine  bu özelliğimiz nedeniyle,   trafikte  önemli   durumları   görmezden   gelme   tehlikesi   vardır. Özellikle   hele   bir   de   uzun   yıllar  yorgun   ve   uykusuz   araç kullanan Sürücülerde  seçici dikkat   ve   konsantrasyon  yeteneklerinde  sorunlar başlamışsa, bu tehlike daha da artar. Bu Sürücüler akan trafik ortamında  şerit değiştirmede, hız ayarlamada ve öndeki aracı sollama davranışlarında sorun yaşayabilir, hatalı ve tehlikeli davranışlarda bulunabilirler.

Bir Sürücünün trafik ortamında aracını ne kadar güvenli kullanabileceğinin en önemli  belirleyicilerinden biri,  yukanda  kısaca açıklanmaya çalışıldığı gibi sürücülükle ilgili yetenekleridir. Diğer deyişle, trafiğe çıkacak her sürücünün, kendisi için ve diğer yol kullanıcıları için bir tehlike olup olmadığını anlamak, güvenli trafik  ortamı  için  ön  koşullardan biridir.  Kişilerin,   sürücülükle  ilgili yetenekleri,  bu  alanda   çalışan trafik   psikologlarının geliştirdikleri  özel psikomotor testler yardımı  ile ölçülmektedir.

 

17 Eylül 2014

0 responses on "SÜRÜCÜLÜK VE PSİKO-MOTOR BECERİLER"

Mesaj At

Araç çubuğuna atla